Tá an Bheach Eidhneáin, a taifeadadh den chéad uair in Éirinn in 2021, díreach feicthe i nDroichead Abhann Uí gCearnaigh, Co. an Chláir.Ar an 26 Meán Fómhair, thaifead an t-eolaí saoránach, Jim Oldroyd, an Bheach Eidhneáin i nDroichead Abhann Uí gCearnaigh. Go dtí seo, níor taifeadadh an Bheach Eidhneáin ach in oirdheisceart na hÉireann, go príomha feadh chósta Loch Garman.
Chonacthas an Bheach Eidhneáin den chéad uair i mí Dheireadh Fómhair 2021, ag Cúlchiste Dúlra an Réamhainn i gCo. Loch Garman, ag an ngrianghrafadóir agus eolaí saoránach Jim Kenny. Léirigh an chéad taifead seo go raibh sí tar éis a raon a leathnú ón mBreatain. Ó shin i leith, feicthe in áiteanna eile i Loch Garman agus i gCill Mhantáin í. Go dtí breathnú Jim, ba as Ros Mhic Thriúin, Co. Loch Garman, an taifead ba faide siar den Bheach Eidhneáin in Éirinn.
Neadann an Bheach Eidhneáin (Colletes hederae) in ithir scaoilte, éadrom nó ghainmheach ar bhruacha agus aillte a fhéachann ó dheas agus eidhneán in aice láimhe le haghaidh neachtair agus pailine. Bíonn siad is gníomhaí i mí Mheán Fómhair agus i mí Dheireadh Fómhair nuair a bhíonn an t-eidhneán faoi bhláth. Sa Bhreatain, bíonn siad coitianta i suíomhanna uirbeacha agus talamh feirme, chomh maith le heangacha fraoigh cósta. Is beacha aonair iad, ach nuair a bhíonn na coinníollacha oiriúnach, d'fhéadfadh na mílte neadacha a bheith sa cheantar céanna. Cosúil le formhór na mbeach fiáin in Éirinn, ní bhíonn siad ionsaitheach agus ní bagairt iad do dhaoine.
In Éirinn, tá 80 speiceas beach aonair, 21 speiceas bumbóige agus beach mheala amháin againn. Ar an drochuair, tá meath ag teacht ar phailneoirí, go mór mór mar gheall ar chailliúint gnáthóige oiriúnaí a sholáthraíonn bia agus foscadh dóibh. Tá sé mar aidhm ag an bPlean Pailneoirí Uile-Éireann 2026-2030, a seoladh le déanaí, an meath ar phailneoirí a chur ar ais trí earnálacha éagsúla a thabhairt le chéile chun pócaí gnáthóige a chruthú gach 200 méadar.
Dúirt Jim Oldroyd, a tháinig ar an mbeach i nDroichead Abhann Uí gCearnaigh: “Chonaic mé an choilíneacht agus mé ag siúl amuigh le mo pháistí, Sloane agus Jude. Toisc suim a bheith agam sa saol nádúrtha, bíonn mo shúile ar oscailt i gcónaí le haghaidh rud éigin suimiúil. Ba é an chéad rud a tharraing m'aird ná an torann a bhí na beacha a dhéanamh ag tochailt poill. Bhí an chré ag pléascadh amach cosúil le bolcán beag bídeach! Nuair a chonaic mé an bheach, bhí a fhios agam go raibh mé ag breathnú ar rud neamhghnách, agus bhí an-áthas orm nuair a fuair mé dearbhú gurbh í an Bheach Eidhneáin a bhí ann. Is créatúr álainn í a bhfuil saolré shuimiúil aici.
“Tá an choilíneacht an-ghníomhach, is iontach an rud é féachaint ar na baineannaigh ag glanadh na bpoll in áit chomh hinrochtana do dhaoine le feiceáil, díreach ar imeall eastát tithíochta. Ní cosúil go gcuireann sé as do na beacha a bheith gar do dhaoine, go deimhin ní léiríonn siad aon spéis ar chor ar bith. Tá súil agam go bhfaighidh cónaitheoirí Dhroichead Abhann Uí gCearnaigh an deis taitneamh a bhaint as an gcoilíneacht chomh mór agus a bhainim féin! Léiríonn sé go díreach a thábhachtaí atá sé spás a thabhairt don fhiadhúlra le go mbeidh rath air agus gan a bheith róshlachtmhar. Sa chás seo, ní raibh ag teastáil ón dúlra ach fána lom agus roinnt eidhneáin faoi bhláth. Níl mé cinnte go díreach conas a tháinig an bheach Eidhneáin go Droichead Abhann Uí gCearnaigh, ach tá áthas orm go ndearna sí. Go n-éirí leis na pupaí teacht slán ón ngeimhreadh agus go dtiocfaidh siad amach chun taitneamh a bhaint as an eidhneán arís.”
Dúirt Barry O’Loughlin, Oifigeach Bithéagsúlachta Chomhairle Contae an Chláir: “Is fionnachtain shuntasach í seo agus is taifead nua den bheach aonair seo é do Chontae an Chláir. Tá pobail ar fud Cho. an Chláir ag tabhairt faoi thionscnaimh a thacaíonn le pailneoirí chun daonraí bumbóg agus beacha aonair atá ag dul i laghad a chaomhnú. Leagann an taifead nua seo béim ar an tábhacht a bhaineann le dul i gcomhpháirtíocht leis an bPlean Pailneoirí Uile-Éireann agus taifid a chur faoi bhráid an Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta.”
De réir Owen Beckett, Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta: “Léiríonn an taifead nua seo leathnú iontasach ar raon na Beiche Eidhneáin in Éirinn. Tugann sé le tuiscint go bhféadfadh an speiceas a bheith i bhfad níos forleithne ná mar a measadh roimhe seo, go háirithe sna contaetha theas. Is meabhrúchán tráthúil é ar an ról suntasach a bhíonn ag an eolaíocht shaoránach maidir le cur ar chumas saineolaithe dáileadh agus athruithe daonra ár bhfeithidí pailnithe a rianú”
Spreagann an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta gach duine chun breathnuithe a bhfuil amhras fúthu ar an mBeach Eidhneáin a sheoladh isteach, chun cuidiú le líon na bpailneoirí a rianú. Tabhair cuairt ar ár gCóras Taifeadta : Beacha aonair
NÓTAÍ AN EAGARTHÓRA:
Maidir leis an bPlean Pailneoirí Uile-Éireann
Is creat é an Plean Pailneoirí Uile-Éireann a thrasnaíonn earnálacha éagsúla ar fud oileán na hÉireann chun tírdhreach a chruthú inar féidir le pailneoirí maireachtáil agus bláthú. Is é an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta a bhainistíonn é.
Tá bagairt díothaithe ar thrian dár speicis bheacha fiáine. Tarlaíonn sé seo go príomha toisc gur laghdaigh muid go mór an méid bia agus láithreáin neadaithe sábháilte a thacaíonn leo. Chun cabhrú le dul i ngleic leis an gceist seo, bunaíodh an Plean Pailneoirí Uile-Éireann in 2015. Ag obair le húdaráis áitiúla, gnólachtaí, feirmeoirí, pobail, scoileanna, clubanna spóirt, agus garraíodóirí, soláthraíonn sé treochlár soiléir chun ár dtírdhreach a bhainistiú chun tacú le feithidí pailnithe. Is plean gníomhaíochta comhroinnte é: le chéile, is féidir linn bearta a dhéanamh chun daonraí pailneoirí a thabhairt ar ais go leibhéil shláintiúla.
Tuilleadh eolais: pollinators.ie
Leathnú Raoin Vs. Idirdhealú Speiceas Ionrach
Ní chiallaíonn teacht nó scaipeadh speicis nua gur speiceas ionrach é nó go dtabharfaidh sé fadhbanna leis. Athraíonn fiadhúlra a dháileadh go nádúrtha le himeacht ama, agus tá roinnt speiceas ag leathnú a réimsí de réir mar a athraíonn coinníollacha aeráide. Tá an Bheach Eidhneáin scaipthe ó thuaidh go nádúrtha tríd an Eoraip le fiche nó tríocha bliain anuas agus ní mheastar faoi láthair gur bagairt í do phailneoirí dúchasacha na hÉireann. Tá sé seo an-difriúil ó speiceas ionrach neamhdhúchasach, ar féidir lena thabhairt isteach agus a scaipeadh dochar a dhéanamh d'fhiadhúlra, do ghnáthóga nó d'éiceachórais dhúchasacha. Cuidíonn taifeadadh speiceas ar nós na Beiche Eidhneáin le heolaithe na hathruithe seo a rianú agus tuiscint a fháil ar an gcaoi a bhfuil bithéagsúlacht na hÉireann ag freagairt do thimpeallacht atá ag athrú.
Beacha Aonair
- Is beacha aonair iad 95% de 20,000 speiceas beach an domhain seachas beacha sóisialta.
- Ní fhoirmíonn beacha aonair coilíneachtaí le banríon agus oibrithe, cosúil le bumbóga nó beacha meala sóisialta. Déanann gach baineannach a nead bheag féin. Laistigh de gach cill, beireann sí ubh thorthaithe agus fágann sí cúlchiste bia comhdhéanta de neachtar agus pailin athchoganta. Cothaíonn na larbhaí ar an mbia a chuirtear ar fáil sula ndéantar pupaí díobh agus caitheann siad an geimhreadh ag geimhriú chun teacht chun cinn mar dhaoine fásta an bhliain dár gcionn.
- Bíonn cuma an-difriúil ar bheacha aonair seachas bumbóga. Tá siad i bhfad níos lú agus bíonn réimse cruthanna agus dathanna éagsúla orthu. Tá roinnt speiceas beag agus dubh cosúil le seangáin le sciatháin, agus tá coirp stríocacha dhubh agus bhuí ar chuid eile cosúil le foichí.
- Neadann speicis aonair na hÉireann ar bhealaí éagsúla. Gearrann beacha aonair gearrthóra duilleoga píosaí ciorclacha as duilleoga lena gcuid fiacla agus iompraíonn siad ar ais iad chun líneáil a dhéanamh ar a neadacha, go minic i dtrinsí cuasaithe nó i gcánaí bambú. Déanann beacha tochailte aonair a neadacha trí phoill a thochailt sa talamh. Cónaíonn speiceas aonair amháin ar a dtugtar (Osmia aurulenta) i ndumhcha gainimh agus ní dhéanfaidh sé nead ach i sliogáin fholmha seilidí!
Chun tuilleadh a fháil amach faoinár mbeacha aonair, tabhair cuairt ar Plean Pailneoirí: Beacha Aonair
Maidir leis an Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta:
Oibríonn an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta chun sonraí agus faisnéis bithéagsúlachta a dhéanamh níos saoire ar fáil d'fhonn tuiscint níos fearr a fháil ar bhithéagsúlacht na hÉireann agus cabhrú lena cosaint. Chun tuilleadh eolais a fháil faoinár gcuid oibre, tabhair cuairt ar biodiversityireland.ie
TEAGMHÁIL:
Tá agallaimh ar fáil – le Owen Beckett, Oifigeach Náisiúnta Bunachar Sonraí Feithidí, an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta.
Ríomhphost: obeckett@biodiversityireland.ie
Juanita Browne, Oifigeach Cumarsáide, an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta
Ríomhphost: jbrowne@biodiversityireland.ie
Teil. 086-1959073
