Is cúram liom an Bhithéagsúlacht.
Bhraith mé i gcónaí go hintinneach go bhfuil luach intreach ag baint leis an mBithéagsúlacht, gur cheart dúinn an éagsúlacht uile den bheatha ar an Domhan a chaomhnú; go bhfuil freagracht orainn an phláinéid seo agus a chatalóg beatha a fhágáil chomh slán agus is féidir linn nuair a fhágann gach duine againn an áit seo – le go mbainfear taitneamh as, go ndéanfar é a cheiliúradh, agus chun cothú a thabhairt do na glúnta atá le teacht.
Rinne eacnamaithe iarracht luach airgeadaíochta a chur ar an mbithéagsúlacht: cuireann bithéagsúlacht na hÉireann €2.6 billiún gach bliain le geilleagar na hÉireann trí sheirbhísí éiceachórais. Ach anuas ar na seirbhísí inláimhsithe éiceachórais seo – amhail cáilíocht uisce nó aeir, torthúlacht ithreach nó seirbhísí pailnithe – tá buntáistí iomadúla eile ag baint leis an mbithéagsúlacht freisin, amhail cáilíocht beatha an duine agus meabhairshláinte.
Nuair a shiúlann tú thar na crainn ar do shráid, cuireann sé mothú maith ort; cuireann sé mothú maith orainn ceol na n-éan a chloisteáil nuair a dhúisímid. Cuireann sé mothú maith orainn siúl le taobh srutháin ghlain. Cuireann sé mothú maith ar dhuine fios a bheith aige nach bhfuil sé féin ag déanamh díobhála go gníomhach a chuirfeadh deireadh le speicis a bhí anseo níos faide ná muid.
Ghlac mé leis má bhíonn indhreacha agam lá éigin, b'fhéidir nach mbeidh tíogair le fáil ach i zúnna nó i dtéarmainn dúlra; glacaim leis go bhfuil sé an-dócha go bhfuil deireadh ag teacht le béir bhána agus le gortaigh, ag gluaiseacht i dtreo bhruach na haille, i dtreo an díothaithe. Ar ndóigh, sin le rá: ghlac mé leis, ach cuireann sé fíorbhrón orm. Caillfear roinnt speiceas carismeatach gan dabht de réir mar a leanann daonra domhanda an duine de bheith ag méadú go heaspónantúil agus go dtreáitear gnáthóga nádúrtha le brúnna talún. Is dúshlán ollmhór é na speicis sin a shábháil 'sa nádúr', dúshlán nach bhfuil mé cinnte go bhfuil an cine daonna in ann dul i ngleic leis.
Ach cad faoin gcuid eile dár mbithéagsúlacht – na reiptílí, na hamfaibiaigh agus na héin nach bhfuil mórán iomrá orthu, na mílte agus na mílte speiceas plandaí agus feithidí nach mbíonn sna ceannlínte? Cad faoi Ghaolta Fiáine na mBarr a thugann cobhsaíocht ghéiniteach do na barra a ithimid? Cad faoi na plandaí leighis atá fós le fáil amach? Nach ceart dúinn iarracht a dhéanamh an oiread bithéagsúlachta agus is féidir linn a chaomhnú?
Is cúis imní iad na staitisticí domhanda: tá bagairt díothaithe ar cheann amháin as gach ceithre mhíol mór; sé cinn as gach seacht dturtar!; ceann amháin as gach trí amfaibiach, ceann amháin as gach ocht speiceas éan. In Éirinn, tá a fhios againn go bhfuil bagairt díothaithe ar idir an cúigiú cuid agus an ceathrú cuid de na grúpaí speiceas a measúnaíodh, freisin. Tá an ráta díothaithe reatha timpeall 1,000 uair níos airde ná mar a bheadh mura mbeadh gníomhaíocht agus dúshaothrú an duine ann. Iontach ar fad. Smaoinigh air sin ar feadh nóiméid… 1,000 uair. Cén cineál oidhreachta é sin?
Chun ár mbanc ollmhór de speicis uathúla luachmhara a chosaint, ní mór dúinn a fhios a bheith againn ar dtús cad atá againn agus cá bhfuil siad. Trí chatalóg sholadach de shonraí ar speicis a bheith againn, is féidir linn athruithe ar speicis agus ar ghnáthóga a rianú thar am. Ní mór an t-eolas eolaíoch láidir seo a bheith ar ár dtoil againn chun tacú le coinbhinsiúin idirnáisiúnta, reachtaíocht cosanta dúlra agus cláir náisiúnta chun dul i ngleic le cailliúint na bithéagsúlachta.
In 2002 gheall Rialtas na hÉireann go mbunófaí bunachar sonraí bithéagsúlachta na hÉireann agus córas náisiúnta bainistíochta sonraí bitheolaíocha i gCéad Phlean Náisiúnta Bithéagsúlachta na hÉireann, agus cúig bliana ina dhiaidh sin, go déanach in 2007, bunaíodh an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta.
“Is é misean uileghabhálach an Ionaid Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta ná comhordú náisiúnta agus caighdeáin a sholáthar maidir le sonraí agus taifeadadh bithéagsúlachta, cabhrú le sonraí agus faisnéis bithéagsúlachta a phríomhshruthú i gcinnteoireacht, pleanáil, bainistíocht caomhnaithe agus taighde, agus rannpháirtíocht níos mó ag an tsochaí a spreagadh maidir le bithéagsúlacht a dhoiciméadú agus a léirthuiscint.”
Feidhmíonn an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta mar stór do shonraí a thagann ó thaighdeoirí, ó ghrúpaí fiadhúlra, agus ó shaoránach-eolaithe ar fud na hÉireann. Is áit shábháilte é chun do thaifid a sheoladh chuige áit a gcaomhnófar do shonraí go deo, in ionad iad a bheith ag dul amú i leabhair nótaí nó ar shean-ríomhaire. Is féidir le do shonraí cur le beartais náisiúnta agus le réimis bhainistíochta agus cabhrú ar deireadh lenár mbithéagsúlacht luachmhar a chaomhnú.
Faoi láthair, stórálann an tIonad Sonraí níos mó ná 4 mhilliún taifead ar bhreis is 16,000 speiceas.
Ní hamháin go gcabhraíonn na sonraí atá ag an Ionad Sonraí le cur le cinnteoireacht in Éirinn, cuireann siad le tionscnaimh idirnáisiúnta chaomhnaithe freisin. Mar shampla, cuireann scéimeanna monatóireachta Féileacán an Ionaid Sonraí le hatlais féileacán na hEorpa ar féidir leo athruithe ar raon speiceas agus athruithe ar amanna teacht chun cinn a aithint, agus cabhrú le cúiseanna laghduithe a mholadh.
Ar ndóigh, ní aithníonn an dúlra teorainneacha tíre. Bíonn fáinleoga a thagann go hÉirinn le pórú gach samhradh tar éis eitilt an bealach ar fad anseo ón Afraic. Tá an ghné idirnáisiúnta seo ag go leor dár speicis agus toisc go dtagann speicis ionracha go dtí ár gcladach go rialta mar thoradh ar thaisteal agus allmhairí daonna, tá géarghá le tíortha oibriú le chéile agus sonraí a roinnt chun líonra sonraí bithéagsúlachta domhanda a thógáil.
Is é an líonra sin an Áis Faisnéise Bithéagsúlachta Domhanda, GBIF, líonra de 57 tír rannpháirteach, a bhfuil os cionn 1 billiún taifead speiceas aige.
Is iontach an rud é a cheapadh go mbainfidh mo thaifead beag féin d'fhéileacán i mo ghairdín, cláraithe ar m'fhón póca tríd an aip mhóibíleach de chuid an Ionaid Sonraí, an líonra domhanda bithéagsúlachta seo amach ar deireadh agus go mbeidh eolaithe in ann teacht air áit ar bith ar domhan.
Mar sin, tá mé an-tógtha faoi imeacht a bheidh ar siúl i mí Dheireadh Fómhair seo, nuair a bheidh toscairí GBIF ó gach cearn den domhan ag teacht an bealach ar fad go Cill Chainnigh dá gcruinniú bliantúil. Tionóladh cruinnithe roimhe seo i Madagascar, ar an gCósta Eabhair, i nDeilí Nua, san Fhionlainn. Mar sin is mór an onóir d'Éirinn an cruinniú seo a óstáil i gCill Chainnigh in 2018. Tá bród orm a fhoghlaim go bhfuil Éire i gcroílár gach rud maidir leis an mbonneagar bithéagsúlachta domhanda seo, go bhféachtar orainn laistigh de GBIF mar thír eiseamláireach inár mbainistíocht ar ár sonraí bithéagsúlachta, inár gcaighdeáin oibre, agus anois go bhfuil an t-imeacht tábhachtach seo á óstáil ag Éirinn.
Ar an 18 Deireadh Fómhair, cuirfidh siompóisiam poiblí ar ár gcumas go léir níos mó a fhoghlaim faoi thábhacht an taifeadta bhitheolaíoch ar scála domhanda agus náisiúnta. Cén fáth nach dtiocfá chomh maith agus éisteacht leis an gcaoi a ndéantar sonraí bithéagsúlachta a bhainistiú ar scála domhanda agus le roinnt de na bealaí a n-úsáideann tíortha rannpháirteacha, Éire san áireamh, na sonraí sin mar bhonn eolais don chaomhnú?
Nuair a mhúchann mo nia a Xbox, deir scáileán aníos “Caillfear cibé rud nach sábhálfar.”
B'fhéidir go bhféadfaimis an rud céanna a rá maidir lenár mbithéagsúlacht. Ní mór dúinn iarracht a dhéanamh. Ní mór dúinn taighde a dhéanamh, taifeadadh a dhéanamh, iarracht a dhéanamh a thuiscint, ár gcuid faisnéise a roinnt le daoine eile, agus sa deireadh ní mór dúinn iarracht a dhéanamh gach rud is féidir linn a shábháil.
18 Deireadh Fómhair 2018: Cailliúint bithéagsúlachta i ndomhan atá ag athrú: sonraí áitiúla, gníomh domhanda
Tá an-áthas ar an Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta an 25ú cruinniú de Bhord Rialaithe na hÁise Faisnéise Bithéagsúlachta Domhanda (GBIF) a óstáil i gCill Chainnigh ón 15 go dtí an 18 Deireadh Fómhair 2018. Freastalóidh toscairí ó 57 Tír Rannpháirteach agus ó 36 Comhlach Rannpháirteach eile ar fud an domhain ar chruinniú an Bhoird Rialaithe.
Ar an Déardaoin 18 Deireadh Fómhair, beidh an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta ag óstáil siompóisiam poiblí Cailliúint bithéagsúlachta i ndomhan atá ag athrú: sonraí áitiúla, gníomh domhanda a thabharfaidh deis uathúil le cloisteáil faoi chuid d'obair GBIF agus a líonra domhanda. Tabharfaidh Donald Hobern, Rúnaí Feidhmiúcháin GBIF agus an Dr Thomas Orrell ó Institiúid Smithsonian i Washington príomhóráidí, chomh maith le cainteoirí ag labhairt faoin gcaoi a n-úsáidtear sonraí mar bhonn eolais do ghníomhaíocht bithéagsúlachta ar leibhéal réigiúnach agus náisiúnta. Leagfaidh cainteoirí as Éirinn amach roinnt cásanna úsáide ina n-úsáidtear sonraí chun eolas níos fearr a thabhairt do bheartas agus chun rannpháirtíocht níos mó sa phobal áitiúil a spreagadh.
Féach ar an gclár iomlán lena n-áirítear beathaisnéisí cainteoirí
– Oibríonn Juanita Browne ar an bPlean Pailneoirí Uile-Éireann.
