Féachaint ar Speiceas le haghaidh: Plá na ngliomach fionnuisce (Aphanomyces astaci). Eisithe ag: An tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra (NPWS).
Féach ar an eolas is déanaí faoi ráigeanna de Phlá na nGliomach Fionnuisce – Nuashonraithe i Márta 2018
Tá an NPWS ag moladh go mbainfear an toirmeasc deonach maidir le Bearta Coimeádta Éigeandála do na dobharcheantair a ndearnadh difear dóibh ón 1 Márta 2018, ach le comhairle láidir go leanfaidh gach úsáideoir uisce de bheith san airdeall agus de nósanna imeachta a ghlacadh chun an riosca go leathfaidh an galar a thuilleadh a íoslaghdú.
Is é an beart aonair is éifeachtaí ná an prótacal Seiceáil, Glan, Triomaigh a úsáid; ba cheart é seo a dhéanamh go rialta roimh agus tar éis cuairt a thabhairt ar abhainn nó ar loch.
- Seiceáil, Glan agus lig don trealamh ar fad TRIOMÚ go hiomlán, ansin fág le triomú ar feadh 48 uair an chloig eile.
- Mura féidir an trealamh a thriomú, ba cheart ceann amháin den dá rud seo a dhéanamh leis an trealamh:
o Gaol-nitear é faoi bhrú ag teocht ard oiriúnach (os cionn 65 céim ar a laghad) – trí úsáid a bhaint as níocháin chumhachta ghaile shoghluaiste nó trí úsáid a bhaint as níocháin chumhachta i stáisiúin seirbhíse in aice láimhe mar mhalairt air sin.
o Díghalraigh gach rud ag baint úsáide as dífhabhtán ceadaithe ar nós Milton (lean lipéad an táirge), Virkon Aquatic (3mg/L), Proxitane (30mg/L) nó táirge iaidín-bhunaithe ar feadh 15 nóiméad. Is féidir earraí ar deacair iad a mhaothú a spraeáil nó a chuimilt le dífhabhtán. Ba cheart uisce fuaraithe an innill nó fuíolluisce i mbáid/cadhacanna a dhraenáil agus, más féidir, a shruthlú amach le dífhabhtán.
Léarscáil náisiúnta a thaispeánann dobharcheantair ionfhabhtaithe –Féach ar an léarscáil
An tSiúir – Contaetha Phort Láirge agus Thiobraid Árann. Féach ar an léarscáil
An Daoil – Co. Luimnigh. Féach ar an léarscáil (Is fearr é a fheiceáil má shábháiltear ar dtús é agus ansin é a oscailt agus zúmáil isteach chun sonraí a fheiceáil)
Abhainn Lothra – Tuaisceart Cho. Thiobraid Árann. Féach ar an léarscáil
An Bhearú. Contaetha Chill Chainnigh agus Cheatharlach. Féach ar an léarscáil
Abhainn Bhruispeice. Contaetha an Chabháin agus an Longfoirt. Féach ar an léarscáil
Ós rud é gur féidir leis an bplá leathadh trí na dobharlacha atá nasctha leis na haibhneacha ionfhabhtaithe seo, ba cheart déileáil le gach sruthán, abhainn agus loch nasctha mar dhobharlacha ionfhabhtaithe agus bearta coimeádta éigeandála a chur i bhfeidhm maidir leo freisin.
Tuairiscigh cásanna ina bhfeictear a lán gliomach fionnuisce marbh/ag fáil bháis nó cásanna ina bhfeictear gliomaigh fhionnuisce neamhghnácha a d'fhéadfadh a bheith ina speicis neamhdhúchasacha (m.sh. gliomach fionnuisce a bhfuil crúba dearga air, méid mór): https://records.biodiversityireland.ie/record/invasives
Cúis na heisiúna: Deimhniú go bhfuil Plá na ngliomach fionnuisce i láthair san Abhainn Siúir idir Cluain Meala agus Carraig na Siúire. Is cúis é seo le básmhaireacht ollmhór an ghliomaigh fhionnuisce chosbheannaigh dhúchasaigh agus faoi chosaint (Austropotamobius pallipes). Deimhnithe ina dhiaidh sin ar an 01/06/2017 go bhfuil sí i láthair san Abhainn Daoil, Ráth Caola, Co. Luimnigh; deimhnithe ar an 21/08/2017 in Abhainn Lothra, i dtuaisceart Cho. Thiobraid Árann agus deimhnithe san Abhainn Bhearú, ag Droichead an Darach Ríoga ar an 01/09/2017.
Achoimre ar na hiarmhairtí féideartha: D'fhéadfadh básmhaireacht 100% den Phortán Uisce Bánghreamach dúchasach faoi chosaint (Austropotamobius pallipes) a bheith mar thoradh ar bhunú phlá na bportán uisce. Ar fud a raoin Eorpaigh, rinneadh scrios mór ar an speiceas seo de bharr thionchar ghalar phlá na bportán uisce a leathnaigh go dtí an Eoraip le tabhairt isteach speiceas Meiriceánach Thuaidh de phortáin uisce a iompraíonn an phlá.
Is cúis mhór imní iad impleachtaí tharla an ghalair seo. Má leanann plá na ngliomach fionnuisce uirthi ag leathadh agus má bhunaítear í, tá dóchúlacht ard ann go ndíothófar an Gliomach Fionnuisce Cosbheannach dúchasach as cuid mhór den oileán. Údar imní ar leith a bheadh i mbunú gliomach fionnuisce neamhdhúchasach, mar léiríonn an taithí sa Bhreatain agus san Eoraip go mbíonn tionchar an-dona ag na speicis seo ar ghnáthóga agus ar speicis eile. D'fhéadfadh tionchar féideartha a bheith ann freisin ar iascaigh bhradáin agus bhric mar aon le caillteanas ioncaim turasóireachta ó na hiascaigh seo.
Cad is féidir leat a dhéanamh?
- Baineadh an toirmeasc deonach maidir le Bearta Coimeádta Éigeandála do na dobharcheantair a ndearnadh difear dóibh ón 1 Márta 2018, ach le comhairle láidir go leanfaidh gach úsáideoir uisce de bheith san airdeall agus de nósanna imeachta a ghlacadh chun an riosca go leathfaidh an galar a thuilleadh a íoslaghdú.
- Seiceáil, Glan agus lig don trealamh ar fad TRIOMÚ go hiomlán, ansin fág le triomú ar feadh 48 uair an chloig eile.
- Mura féidir an trealamh a thriomú, ba cheart ceann amháin den dá rud seo a dhéanamh leis an trealamh:
o Gaol-nitear é faoi bhrú ag teocht ard oiriúnach (os cionn 65 céim ar a laghad) – trí úsáid a bhaint as níocháin chumhachta ghaile shoghluaiste nó trí úsáid a bhaint as níocháin chumhachta i stáisiúin seirbhíse in aice láimhe mar mhalairt air sin.
o Díghalraigh gach rud ag baint úsáide as dífhabhtán ceadaithe ar nós Milton (lean lipéad an táirge), Virkon Aquatic (3mg/L), Proxitane (30mg/L) nó táirge iaidín-bhunaithe ar feadh 15 nóiméad. Is féidir earraí ar deacair iad a mhaothú a spraeáil nó a chuimilt le dífhabhtán. Ba cheart uisce fuaraithe an innill nó fuíolluisce i mbáid/cadhacanna a dhraenáil agus, más féidir, a shruthlú amach le dífhabhtán. - Bí eolach ar shainaithint na bportán uisce dúchasach agus neamhdhúchasach: féach ar leideanna maidir le sainaithint portán uisce.
- Déan tuairisciú láithreach ar gach radharc a bhfuil amhras fúthu de phortáin uisce neamhdhúchasacha nó de Phortáin Uisce Bhánghreamacha dhúchasacha mharbha chuig coflynn@biodiversityireland.ie nó tríd an bhfoirm ar líne. Tabhair le do thoil dáta an radhairc, ainm an tsuímh, comhordanáidí an tsuímh agus do shonraí teagmhála. Más féidir, cuir grianghraf den phortán uisce a thaispeánann taobh thíos na ngreamairí ar fáil chun cabhrú leis an radharc a fhíorú.
- Ná scaoil aon phortán uisce neamhdhúchasach isteach in uiscí na hÉireann, tá sé mídhleathach é sin a dhéanamh.
- Scaip an freasbhragairt speicis seo chomh forleathan agus is féidir, le do thoil.
Stádas ionrach: Tá plá na bportán uisce liostaithe mar cheann de na speicis is ionraí in Éirinn ag Invasive Species Ireland. Tá an speiceas seo liostaithe ag DAISIE i measc 100 de na speicis ionracha is measa san Eoraip. Tá gach portán uisce neamhdhúchasach, a d'fhéadfadh a bheith ina n-iompróirí ar phlá na bportán uisce, liostaithe ar Chuid 2 den Tríú Sceideal de Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Éin agus Gnáthóga Nádúrtha) 2011 in Éirinn. Rinneadh measúnú ar chúig phortán uisce neamhdhúchasacha a chuaigh trí phróiseas mionsonraithe measúnaithe riosca agus measúnaíodh go bhfuil riosca MÓR tionchair ag gach ceann acu d'Éirinn, féach: http://nonnativespecies.ie/risk-assessments.
Stádas tabhairt isteach: Bunaithe agus ag leathadh. Deimhnítear an phlá ó 5 dhobharcheantar abhann éagsúla.
An bhfuil eiseamal tagartha ann?: Tá. Eiseamail tógtha agus tástáilte le haghaidh DNA na plá ó gach láithreán deimhnithe.
Conair thabhairt isteach: Tugadh an galar isteach de thaisme ar threalamh éillithe (m.sh. fearas iascaireachta fliuch, canúnna/cadhacanna, báid srl. a úsáideadh le déanaí in uiscí a raibh tionchar orthu sa RA nó in áit eile) nó tugadh speicis neamhdhúchasacha isteach go mídhleathach sa cheantar agus tá an galar curtha ar aghaidh acu chuig an ngliomach fionnuisce cosbheannach dúchasach.
Má tugadh an ráig ghalair isteach de thaisme ar threalamh éillithe, d'fhéadfadh go mbeifear in ann é a shrianadh, ach má tugadh portáin uisce neamhdhúchasacha isteach is dóigh go mbunófar an galar le tionchar éiceolaíoch tromchúiseach agus dosheachanta is dócha ar fhána agus ar fhlóra fionnuisce na hÉireann mura ngníomhaítear láithreach.
Tá an chaoi ar shroich an galar na hAibhneacha agus méid an leatha ó na suíomhanna tosaigh ionfhabhtaithe faoi imscrúdú. Níl aon léiriú ag an bpointe seo ar an gcaoi ar shroich an galar Abhainn Lothra. Is eol, áfach, gur bhain an ráig ar an tSiúir le cineál difriúil den ghalar seachas an ceann i ráig an Chabháin (2015). Tá samplaí ó Abhainn Lothra agus ón mBearú á dtástáil chun a fháil amach cén cineál ba chúis le ráig an ghalair.
Gníomhartha bainistíochta a rinneadh go dtí seo: Rinneadh na gníomhartha seo a leanas go dtí seo:
- Cigireachtaí láithreáin chun measúnú a dhéanamh ar mhéid bhásmhaireacht an Ghliomaigh Fhionnuisce Chosbheannaigh dhúchasaigh agus chun eiseamail a bhailiú le haghaidh anailíse.
- Léiríonn anailís DNA ar na heiseamail ghliomach fionnuisce chosbheannacha mharbha a bailíodh diagnóis ar Phlá na ngliomach fionnuisce.
- Suirbhéanna cigireachta láithreáin breise ar siúl.
- Preasráiteas tosaigh agus Féachaint ar Speiceas eisithe do phríomhpháirtithe leasmhara agus don phobal i gcoitinne ar an 17/05/2017 le nuashonruithe eisithe de réir mar a dheimhnítear níos mó suíomhanna do láithreacht phlá na ngliomach fionnuisce.
- Eisíodh Bearta Coimeádta Éigeandála idirghníomhaireachta ar dtús an 25 Bealtaine 2017 agus nuashonraíodh iad de réir mar a deimhníodh níos mó suíomhanna. Iarradh ar GHACH úsáideoir uisce toirmeasc sealadach a chur i bhfeidhm maidir le spóirt uisce agus trealamh iascaireachta srl. a bhogadh amach as na dobharcheantair ionfhabhtaithe láithreach bonn chun leathadh thaismeach an ghalair go ceantair eile a sheachaint. Baineadh an toirmeasc sealadach seo ar an 1 Márta 2018 ach le comhairle láidir go leanfaidh gach úsáideoir uisce de bheith san airdeall agus nósanna imeachta a ghlacadh chun an riosca go leathfaidh an galar a thuilleadh a íoslaghdú.
- Coinníonn Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta feidhm tuairiscithe ar líne ar bun: https://records.biodiversityireland.ie/record/invasives
Acmhainní Breise:
- Féach faisnéis bithshlándála a d'eagraigh Iascach Intíre Éireann: http://www.fisheriesireland.ie/Biosecurity/biosecurity.html
- Féach ar an bPreasráiteas a eisíodh 17/05/2017. Preasráiteas nuashonraithe a eisíodh 19/09/2017.
- Féach ar nuashonruithe ar nótaí faisnéise a eisíodh i nGlao Fómhair 2017; a eisíodh i Mí na Nollag 2017; a eisíodh i Márta 2018.
- Féach ar Leideanna Sainaithinte do na speicis phortáin uisce dhúchasacha agus neamhdhúchasacha
- Íoslódáil bileog eolais 2 leathanach le leideanna aitheantais gliomach fionnuisce
- Féach ar Ceisteanna Coitianta (tiomsaithe do fholáireamh plá 2015)
- Íoslódáil an bhallbhrat Cosain Portáin Uisce na hÉireann
- Comharthaíocht do shuíomhanna atá ionfhabhtaithe ag plá na ngliomach fionnuisce i leagan priontála fuilithe ardtaifigh (1.4MB)
- Comharthaíocht do shuíomhanna chun tabhairt isteach phlá na ngliomach fionnuisce a chosc i leagan priontála fuilithe ardtaifigh (1.5MB).
- Íoslódáil an treoir aitheantais do Phortáin Uisce Chomhartha
- Féach ar gach ceann de na measúnuithe riosca mionsonraithe iomlána do chúig speiceas portán uisce neamhdhúchasach http://nonnativespecies.ie/risk-assessments/
Féach ar na Bearta Coimeádta Éigeandála a eisíodh roimhe seo agus treoir bhreise i bhfógra Uiscebhealaí Éireann.
UWAGA: Dżuma racza – Środki W Sytuacjach Nadzwyczajnych
FIGYELEM! Folyami rák járvány – veszély elhárítási irányelvek. További iránymutatások.
Postępuj zgodnie z podanymi zasadami bezpieczeństwa biologicznego, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się dżumy raczej.
Tuilleadh faisnéise faoin nGliomach fionnuisce cosbheannach (foinse NPWS)
Is gaolta fionnuisce iad na gliomaigh fhionnuisce le gliomaigh mhara a bhfuil an-chosúlacht eatarthu. Is féidir speicis ghliomaigh fhionnuisce a fháil i go leor áiteanna ar fud an domhain agus tarlaíonn an chuid is mó de na speicis i Meiriceá Thuaidh (330 speiceas) agus san Astráil (100 speiceas). Tá seacht speiceas Eorpacha ann lena n-áirítear an Gliomach Fionnuisce Cosbheannach arb é an t-aon speiceas a tharlaíonn go nádúrtha in Éirinn. Chuaigh tionchar speiceas (Meiriceánach den chuid is mó) agus galair (plá na ngliomach fionnuisce) a tugadh isteach i gcion ar dhaonraí na ngliomach fionnuisce Eorpach. Liostaíodh an Gliomach Fionnuisce Cosbheannach ar Iarscríbhinn II agus ar Iarscríbhinn V den Treoir maidir le Gnáthóga agus tá an speiceas faoi chosaint in Éirinn faoi na hAchtanna Fiadhúlra. Tá freagracht idirnáisiúnta ar Éirinn as an nGliomach Fionnuisce Cosbheannach toisc go bhfuil sé fós ar an t-aon chuid den AE nach bhfuil aon speiceas gliomach fionnuisce tugtha isteach inti agus nach bhfuil aon tréith chruthaithe de phlá na ngliomach fionnuisce inti. Tá an t-ainmhí fós coitianta i go leor lochanna, aibhneacha agus sruthán i gceantair aolchloiche. Is speiceas tábhachtach é go héiceolaíoch mar ainmhí a iníonn plandaí agus mar bhia ar a bhfuil an-tóir ag an Madra Uisce.
Mhaoinigh an NPWS taighde ar an speiceas seo chun féachaint ar mhodhanna monatóireachta don speiceas i lochanna. Bailítear sonraí dáilte freisin chun eolas a chur ar fáil don mheasúnú faoi Airteagal 17.
Ní mór d'aon duine a bhfuil sé ar intinn aige oibriú ar an speiceas seo ceadúnas a fháil ón NPWS faoi Ailt 22, 23 agus 34 de na hAchtanna Fiadhúlra.
Anseo thíos tá an dáileadh aitheanta don Ghliomach fionnuisce cosbheannach in Éirinn lena n-áirítear taifid stairiúla (poncanna dearga). Taispeánann an léarscáil freisin taifid dheimhnithe ar phlá na ngliomach fionnuisce (x bán) agus na dobharcheantair ionfhabhtaithe (scáthaithe i ndath oráiste). Cliceáil ar an léarscáil chun taifeach iomlán a íoslódáil le heochair léarscáile (Pdf 2.89MB).
