Pléann an Dr Saorla Kavanagh, Bainisteoir Tionscadail leis an Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta, cuid de na héachtaí a bhaineann le Tionscadal EIP Pailneoirí Talamh Feirme a Chosaint.
Thosaigh mé ag bainistiú an Tionscadail um Phailneoirí Talamh Feirme a Chosaint in 2019. Fuair mé post mo bhrionglóidí ag obair san Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta. Bhí an deis seo oibriú le grúpa daoine a chuireann iontas ort agus íocaíocht a fháil as cur le héachtaí siorfhásúla an Ionaid Sonraí agus an Phlean Pailneoirí Uile-Éireann ró-mhaith le bheith fíor! Bhuel, dhá bhliain go leith ar aghaidh, tá sé níos fearr fós ná mar a shamhlaigh mé. Is dócha gurb é an tIonad Sonraí an áit is fearr le bheith ag obair in Éirinn agus tá an t-ádh orm a bheith in ann oibriú le daichead feirmeoir iontach freisin!
Dóibh siúd nach bhfuil cur amach acu air, is tionscadal de chuid na Comhpháirtíochta Nuálaíochta Eorpaí (EIP) é Pailneoirí Talamh Feirme a Chosaint. Baineann EIPanna le gníomhaithe éagsúla a thabhairt le chéile chun teacht ar réitigh ar dhúshláin chomhshaoil. Sa tionscadal seo, tá feirmeoirí, eolaithe, agus an-chuid gníomhaithe eile ag obair le chéile chun modh a aimsiú a thacóidh le gach feirm ar fud na hÉireann a bheith níos cairdiúla do phailneoirí. Trí ghníomhú chun cabhrú le pailneoirí ar an bhfeirm, cabhróidh tú leis an mbithéagsúlacht ar fad (bainimid úsáid as pailneoirí mar sheachfhreastalaí don bhithéagsúlacht).
I gcomhairle le feirmeoirí, chruthaíomar cárta scóir a ligeann do gach feirm Pointí Pailneora a fháil gach bliain agus, gach bliain faigheann feirmeoirí íocaíocht bunaithe ar thorthaí a bhaineann leis na pointí. I mbliana, ghnóthaigh an fheirm leis an scór is airde scór den scoth de 340,498 pointe pailneora a bhfuil luach comhionann le €17,000 ag gabháil leis. Ar an drochuair, is é €4,000 an t-uasluach saothair is féidir le feirmeoir a fháil sa scéim gach bliain.
Tá na bearta atá á ndéanamh ag roinnt feirmeoirí chun bithéagsúlacht a chosaint ar a bhfeirm dochreidte.
Laistigh d'aon bhliain feirmeoireachta amháin, mhéadaigh ceithre cinn de na feirmeacha rannpháirteacha a scór pailneora faoi thrí nó níos mó. Mhéadaigh cúigear feirmeoir fichead a scór idir an bhliain seo agus anuraidh (9 gcuraíocht, 7 déiríochta, 5 mhairteola agus 4 mheasctha) (Fíor 1). I measc na mbuaicphointí eile ar chártaí scóir na bliana seo tá:
- 4 heicteár de mhóinéar dúchasach cruthaithe
- 34,107 méadar d'fhálta sceach faoi bhláth agus d'imeallacha fálta sceach cruthaithe / cothaithe
- Laghdaigh 8 bhfeirmeoir ionchuir lotnaidicídí
Gníomh an-suimiúil go háirithe is ea athnuachan nádúrtha páirce ar fheirm churadóireachta (Fíor 2). Tá feirmeoir amháin ag déanamh turgnaimh le fáil amach an féidir móinéar dúchasach a chruthú ar a fheirm gan síol a chur. D'fhéadfadh sé seo a bheith níos tairbhí don bhithéagsúlacht ná páirc de shíolta bláthanna fiáine dúchasacha a chur. Tá go leor blaganna foilsithe ag an bPlean Pailneoirí Uile-Éireann ag leagan béime ar na gnéithe diúltacha a bhaineann le meascáin síolta bláthanna a chur. Déanfar dlúthfhaireachán ar an suíomh i mbliana – fanaigí le héisteacht.
Bhailíomar agus d'aithníomar breis is 1500 eiseamal (42 beach ghabhair agus 37 beach go dtí seo) ar an 40 feirm. Tá sonraí againn freisin ar phlandaí talamh feirme agus ar fhálta sceach. Bainfear úsáid as na sonraí seo chun a aithint cé na cleachtais bhainistíochta ar thalamh feirme na hÉireann is mó a théann chun tairbhe do phailneoirí. Dúirt feirmeoir amháin le déanaí, “An rud atá go maith don ithir, tá sé go maith don phailneoir agus don fheirmeoir” agus aontaím go hiomlán leis sin. Tá obair agus taighde an-suimiúil á ndéanamh ag BASE Ireland agus an EIP Danu maidir le bainistiú ithreach ar thalamh feirme.
Is mar gheall ar na feirmeoirí a bhí rath ar an tionscadal seo go dtí seo.
Tá an-ádh orainn freisin grúpa oibríochtúil iontach a bheith againn. Is iad na feirmeoirí is fearr a bhfuil aithne acu ar a gcuid talún, tá a fhios acu cad a oibríonn agus cad nach n-oibríonn. Nuair nach mbíonn a fhios acu, bíonn roinnt feirmeoirí sásta turgnaimh a dhéanamh. Sílim gur eolaí ó chroí é gach feirmeoir, ag tástáil féachaint cad é an bealach is fearr lena bhfeirm a bhainistiú. Cad é an bealach is fearr chun aire a thabhairt do na hainmhithe?, cad is féidir a dhéanamh chun táirgeacht na mbarr a mhéadú?, conas is féidir an fheirm a chothú ionas go mbeidh na glúnta atá le teacht in ann í a bhainistiú?, agus cad is féidir a dhéanamh chun cabhrú leis an mbithéagsúlacht? is ceisteanna iad sin go léir a chuireann feirmeoirí orthu féin. Ceapann siad hipitéisí agus déanann siad a gcuid smaointe a thástáil gach bliain chun a bhfeirm a chothabháil ar an mbealach is fearr is féidir leo.
Cabhraíonn an scór pailneora le feirmeoirí tuiscint a fháil ar cé chomh cairdiúil do phailneoirí is atá a bhfeirm, agus gníomhartha simplí ar chostas íseal a aithint ar féidir leo a dhéanamh chun cur lena scór ar bhealach nach ndéanann dochar do tháirgiúlacht. Is é an rud atá tábhachtach a thabhairt faoi deara anseo ná gur faoin bhfeirmeoir féin atá sé na bearta a roghnú más mian leis iad a dhéanamh.
Mar gheall ar an tionscadal seo chruthaigh feirmeoirí, choinnigh siad ar bun, agus d'athchóirigh siad gnáthóga beaga fiadhúlra ar a bhfeirmeacha don bhithéagsúlacht, ghlac siad beart chun cabhrú le pailneoirí. Mar a dúirt mé arís agus arís eile, má dhéanann tú iarracht cabhrú le pailneoirí ar d'fheirm cabhróidh tú leis an mbithéagsúlacht ar fad.
D'fhoghlaim mé roinnt rudaí le linn an tionscadail seo, go háirithe:
- Bíonn an-rath ar thionscadail a stiúrtar go háitiúil laistigh den phobal feirmeoireachta maidir le bithéagsúlacht a chosaint (Áirítear orthu mar shamplaí EIPanna agus Clár Bhoirne).
- Go ginearálta tá droch-cháil gan chúis ar fheirmeoirí nuair a chuirtear milleán orthu faoi dhíghrádú an tírdhreacha.
- Is féidir le 'ceantair neamhfheirmeoireachta' a bheith ina n-áiteanna foirfe bithéagsúlachta ar thalamh feirme.
- Tá suim ag feirmeoirí foghlaim conas a bheith cairdiúil don bhithéagsúlacht, agus úsáidfidh feirmeoirí an t-eolas seo chun beart a dhéanamh ar mhaithe leis an mbithéagsúlacht.
Ar deireadh, is é an cheist is minice a chuirtear orm ná – cad a oibríonn don bhithéagsúlacht agus don fheirmeoir? An freagra – braitheann sé. Bealach cinnte amháin chun cabhrú leis an mbithéagsúlacht ar an bhfeirm ná ciorrú do chuid fálta sceach a ailtéarnú. Nuair a ghearrtar fálta sceach gach re bliain bíonn níos mó bláthanna ar d'fheirm. Má ghearrtar fálta sceach gach trí bliana beidh níos mó fós ann. Dá mhéad bláthanna a bheidh agat, is ea is mó pailneoirí a gheobhaidh tú. Ciallaíonn níos mó pailneoirí níos mó pailnithe a dtiocfaidh níos mó torthaí agus níos mó éan as. Tá sé chomh héasca sin cabhrú leis an mbithéagsúlacht. Má shocraíonn tú do chuid fálta a ghearradh ar uainíocht dhá bhliain, roghnaigh leath le gearradh i mbliana agus gearr an chuid eile an bhliain seo chugainn. Mar an gcéanna, más uainíocht trí bliana é, roinn na fálta sceach ina dtrí thrian, iarr ar an ngearrthóir fálta sceach gan ach trian amháin a ghearradh i mbliana. Cinnteoidh an córas bainistíochta seo go mbeidh bláthanna ar fhál amháin ar a laghad gach bliain. Fiú más 200 méadar is féidir leat a fhágáil gan cur isteach air, beidh tionchar mór aige. Fágfaidh mé sibh le luachan ón gComhordaitheoir Tionscadail Úna Fitzpatrick “Déanann a lán gníomhartha beaga, le chéile, difríocht mhór.”.
Baineann an Tionscadal seo le gníomhartha beaga a ligeann don dúlra cómhaireachtáil laistigh de chóras feirmeoireachta táirgiúil. Trí ghníomhú chun pailneoirí a chosaint, cuirimid tús le slabhra imoibrithe a bhfuil buntáistí dearfacha aige do shláinte ghinearálta ár dtimpeallachta, dár meabhairshláinte, agus do leas na nglún atá le teacht. Ba mhaith linn cabhrú leis an tírdhreach a dhéanamh ina áit inar féidir le pailneoirí agus leis an mbithéagsúlacht níos leithne maireachtáil agus forbairt.
Is Comhpháirtíocht Nuálaíochta Eorpach (EIP) é Pailneoirí Talamh Feirme a Chosaint atá maoinithe ag an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara (DAFM) faoin gClár um Fhorbairt Tuaithe 2014-2020. Féadfar gnéithe den Tionscadal a athrú mar fhreagairt ar aiseolas ó rannpháirtithe agus ar mhonatóireacht ar an tionscadal. Is tionscadal EIP (Comhpháirtíocht Nuálaíochta Eorpach) é an Protecting Farmland Pollinators atá á riaradh ag Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta. Tá an Tionscadal maoinithe ag Maoiniú Ionstraim Téarnaimh an AE faoin gClár um Fhorbairt Tuaithe 2014-2022.
Tá tuilleadh eolais ar fáil ag: www.biodiversityireland.ie/farmland.
Is féidir Tuarascáil Bhliantúil Eanáir 2021 a íoslódáil ag: https://www.biodiversityireland.ie/wordpress/wp-content/uploads/Protecting-Farmland-Pollinators-Annual-Report-2021.pdf.
Tá an Dr Saorla Kavanagh ina Bainisteoir Tionscadail ar EIP Pailneoirí Talamh Feirme a Chosaint.
