Limistéir thalaimh fheirme Ardluacha Dúlra – seoda i gcoróin bhithéagsúlacht na hÉireann!
Sa chéad cheann eile dár mblaganna aoi d’Fhéile na Bithéagsúlachta Talamh Feirme, déanann an Dr. James Moran An Roinn Eolaíochtaí Nádúrtha, Institiúid Teicneolaíochta na Gaillimhe-Maigh Eo plé ar thalamh feirme Ardluacha Dúlra agus fiafraíonn sé, 'An bhfuil luach againn orthu?'
Is éard is talamh feirme Ardluacha Dúlra (HNV) ann ná limistéir thalmhaíochta atá faoi cheannas fásra leathnádúrtha a thacaíonn le hardleibhéal bithéagsúlachta, lena n-áirítear gnáthóga agus speicis a bhfuil tábhacht chaomhnaithe náisiúnta agus idirnáisiúnta ag baint leo. Tá coincheap na talún feirme HNV thart le beagnach 30 bliain agus tháinig sé ar an saol mar fhreagairt ar an insint ba mhó a bhí ann go luath sna 1990idí go raibh gá le rud éigin a dhéanamh chun maolú a dhéanamh ar thionchair an mhéadaithe ar dhéine talmhaíochta ar an gcomhshaol. Bhí sé seo fíor go cinnte, ach bhí imní ann, agus muid ag díriú ar na héifeachtaí diúltacha ar an gcomhshaol, go ndéanfaimis dearmad ar an tionchar dearfach a bhíonn ag feirmeoireacht ar an gcomhshaol agus nach dtabharfaimis luach saothair dó.
Rinne glúnta d’fheirmeoirí cleachtais feirmeoireachta i limistéir HNV a oiriúnú go háitiúil don timpeallacht ina raibh siad ag obair. I limistéir HNV ar fud na hEorpa (m.sh. córais fhoraoiseachta-aoireachta Dehesas agus Montados i nDeisceart na hEorpa; féarthailte steipe in Oirthear na hEorpa; tréadaithe réinfhianna Sami i dtundra thuaisceart na hEorpa; tírdhreach bocage an fhéarach fairsing agus líonra dlúth teorainneacha páirce in iarthar na hEorpa; samplaí breise ar http://hnvlink.eu/learning-areas/) bhí, agus tá fós, fíorbhagairt ann go leanfadh an bhithéagsúlacht a bhí ceangailte go dlúth le cleachtais feirmeoireachta fairsinge ag meath. Tá sé seo níos fíor fós 30 bliain ina dhiaidh sin.
Bíonn an talmhaíocht in Éirinn ar siúl thar thírdhreacha ilchineálacha ó na sléibhte go dtí an fharraige, ar thalamh a bhfuil toilleadh éagsúil aige bia agus snáithín a tháirgeadh, ach freisin ar thalamh a bhfuil cumais éagsúla aige réimse iomlán seirbhísí comhshaoil a sholáthar amhail stóráil carbóin, maolú tuilte, scagachán uisce agus spás don dúlra. Tá buntáiste nádúrtha ag cuid den talamh ar ithreacha doimhne torthúla le dálaí aeráide fabhracha san oirdheisceart chun cainníochtaí móra bia d'ardchaighdeán a tháirgeadh. Tá luach dúlra ag baint leis freisin agus nuair a dhéantar é a chothabháil go maith bíonn gréasán de ghnéithe ardluacha dúlra aige amhail fálta/imeallbhraillí páirce, tomacha crann, fásra bruacháin leathnádúrtha feadh aibhneacha agus is minic a bhíonn bogaigh scaipthe tríd. San iarthar agus san iarthuaisceart mar aon le ceantair ardtailte ar fud na tíre nach bhfuil na dálaí aeráide agus ithreach chomh fabhrach sin do chainníochtaí arda táirgeachta bia, is féidir linn fós táirgeadh bia d'ardchaighdeán a bheith againn. Tá na tírdhreacha HNV seo faoi cheannas fásra leathnádúrtha (féarthailte leathnádúrtha, fraochmhánna, portaigh, bogaigh, scrobarnach agus pócaí coillearnaí) agus féarthailte feabhsaithe ó thaobh na talmhaíochta de scaipthe tríothu. Sa dearcadh ilfheidhmeach nua-aimseartha ar an talmhaíocht, tá tábhacht lárnach ag baint le ceantair HNV maidir le raon seirbhísí a tháirgeadh lena n-áirítear leithlisiú carbóin, maolú tuilte, cosaint cháilíocht an uisce, bithéagsúlacht, ardcháilíocht tírdhreacha agus táirgeadh bia ar ardchaighdeán.
Ar fud na talún seo go léir, tacaíonn an bhithéagsúlacht le táirgeadh ár mbia, ár snáithín agus le soláthar seirbhísí comhshaoil. Tá an bonn fianaise chuige seo rómhór (Ecological Evidence | Cap4nature). Braitheann gach rud, ón athchúrsáil cothaitheach a chothaíonn torthúlacht ár n-ithreacha go dtí leithlisiú agus stóráil carbóin a rialaíonn ár n-aeráid, ar an gcaoi a n-idirghníomhaíonn an bhithéagsúlacht (éagsúlacht an tsaoil ar domhan) lenár n-aer, lenár n-uisce agus lenár dtalamh.
Mairimid ar oileán a bhfuil an oiread sin féidearthachtaí ag baint leis, ach cén fáth a léiríonn ár gcláir náisiúnta mhonatóireachta meath leanúnach ar bhithéagsúlacht agus ar cháilíocht an uisce agus feirmeoirí ag streachailt le teacht i dtír? Le bheith measartha faoi, tá beartas talmhaíochta agus úsáide talún againn nach bhfuil mórán oiriúnaithe aige do na dúshláin náisiúnta agus dhomhanda atá romhainn mar shochaí, a bhfuil spleáchas ar an seanbhealach ionsuite ann agus atá buailte ag táimhe, neamhghníomh agus polarú tuairimí. Fadhb mhór is ea nach dtugann ár gcóras eacnamaíoch luach saothair ach d’acmhainneacht táirgeachta bia agus snáithín na talún. Cé go dtugtar fóirdheontais phoiblí dár gcórais talmhaíochta, tá na fóirdheontais seo deartha go dona chun luach saothair a thabhairt do na seirbhísí comhshaoil a tháirgtear ar thalamh feirme. Ní haon iontas mar sin i gcás ina bhfuil inmharthanacht eacnamaíoch ina dúshlán leanúnach, go mbíonn feirmeoirí ag streachailt leis na seirbhísí comhshaoil a bhfuil géarghá ag an tsochaí leo a sholáthar. Níor thug giniúint agus scaipeadh ár n-eolais talmhaíochta ach aird theoranta ar fhorbairt córais níos comhtháite, agus díríodh formhór mór an taighde agus na forbartha ar tháirgeadh bia agus éifeachtúlachtaí a mhéadú. Ar ndóigh, tá gá le táirgeadh bia agus éifeachtúlacht fheabhsaithe, ach ní mór dúinn cur lenár n-iarrachtaí chun feidhmíocht chomhshaoil a fheabhsú i measc éigeandála fógartha bithéagsúlachta agus aeráide. Caithfimid córas a chruthú ina mbeidh an bealach amach as an ngéarchéim airgeadais ina bhealach glas d'fheirmeoirí.
Ní mór dúinn bealaí a aimsiú chun leas a bhaint as buntáistí nádúrtha talún feirme HNV chun na seirbhísí a theastaíonn ón tsochaí a tháirgeadh. Tá deiseanna agus réitigh nuálacha ann amhail íocaíochtaí talmhaíochta-comhshaoil bunaithe ar thorthaí le haghaidh seirbhísí comhshaoil a forbraíodh ar fud na tíre ag leibhéal áitiúil trí fheirmeoirí, comhairleoirí, taighdeoirí agus an tsochaí i gcoitinne ag teacht le chéile. Feicimid samplaí de scéalta ratha ó thionscadail Chomhpháirtíochta Nuálaíochta Eorpaí Chlár Bhoirne, an Chromáin na gCearc agus na Diúilicín Péarla mar aon le cuid mhór samplaí náisiúnta agus idirnáisiúnta eile. Féadann sé seo inmharthanacht shocheacnamaíoch a fheabhsú agus feabhas á chur ag an am céanna ar sholáthar seirbhísí comhshaoil ó thalamh feirme HNV.
I dteannta le comhghleacaithe, d'fhoilsíomar le déanaí achoimre ar bhainistíocht reatha na hÉireann ar thalamh feirme HNV agus cá rachaimid as seo (féach Bainistíocht Talún Feirme HNV i bPoblacht na hÉireann). Go hachomair, leagtar béim anseo ar an bhfíric go mbeidh caomhnú talún feirme HNV ríthábhachtach do chaomhnú bithéagsúlacht na hEorpa agus na hÉireann. Ní mór dúinn comhleanúnachas níos mó a bheith againn idir beartas agus an margadh, lena mbaineann meascán d’íocaíochtaí poiblí as earraí poiblí (m.sh. seirbhísí comhshaoil nach seirbhísí margaidh iad amhail bithéagsúlacht fheabhsaithe, maolú ar an aeráid agus oiriúnú di) mar aon le luach saothair margaidh as cosaint agus feabhsú an chomhshaoil. Bhí treoirthionscadail rathúla againn maidir le híocaíochtaí talmhaíochta-comhshaoil bunaithe ar thorthaí a íocann feirmeoirí bunaithe ar chóras scórála simplithe 10 bpointe de cháilíocht chomhshaoil a gcuid talún. Sheol an Roinn Talmhaíochta leagan náisiúnta ar scála níos mó de seo le déanaí le 2,000 áit. Bhí breis is 10,000 iarratasóir feirmeora ar na 2,000 áit seo, rud a léiríonn domsa gurb é an t-am anois é an cur chuige a chur i bhfeidhm go hiomlán ar fud na tíre. Ní leigheas uilíoch iad íocaíochtaí bunaithe ar thorthaí chun tailte feirme HNV inmharthana a bhaint amach; beidh ar bheartas talmhaíochta na todhchaí cumhacht a thabhairt freisin d’fheirmeoirí HNV agus do phobail áitiúla trí fhorbairt acmhainní agus comhroinnt eolais. Ní mór dúinn éileamh na sochaí agus aitheantas ar luach na limistéar talún feirme seo agus ar na seirbhísí a sholáthraíonn siad a chur chun cinn. Mhéadaíomar an uaillmhian timpeallachta inár gComhbheartas Talmhaíochta Eorpach (CBT) ach níl san uaillmhian gan gníomh nithiúil agus athrú ach dóchas gan bhunús.
 |
 |
 |
 |
