Tugann an Dr. Liam Lysaght, Stiúrthóir an Ionaid, forbhreathnú ar a chuid gníomhaíochtaí taifeadta ag baint úsáide as Tairseach Eolaíochta Saoránach na hÉireann le linn dhianghlais an Choróinvíris agus leagann sé béim ar chuid d'fheidhmiúlacht an chórais is úsáidí leis.
De thoradh dhianghlais an Choróinvíris, táim teorannaithe laistigh de 2km ó mo theach le mí anuas nó mar sin. Tá an t-ádh orm mar go bhfuil cónaí orm faoin tuath agus tá na feirmeoirí béal dorais sásta go siúlfainn na madraí trasna na bpáirceanna chomh minic agus is mian liom. Níor laghdaigh a bheith teorannaithe do limistéar beag mo fhiosracht faoin mbithéagsúlacht; más rud ar bith é, spreag sé fiosracht níos mó faoin mbithéagsúlacht atá le fáil gar don bhaile.
Bhí mé ag baint úsáide as Tairseach Eolaíochta Saoránach na hÉireann chun mo bhreathnuithe a logáil. Is ardán an-áisiúil é chun aon radharc a fheicim a ghabháil go héasca. De ghnáth úsáidim an aip Gabháil Sonraí Bithéagsúlachta ar mo ghuthán chun mo bhreathnuithe a thaifeadadh, toisc go dtéann na taifid go díreach isteach sa Tairseach. Ciallaíonn sé sin nach gá dom a bheith buartha faoin láthair chruinn toisc go ngintear é seo go huathoibríoch ag GPS an ghutháin, agus is féidir liom grianghraf a cheangal leis an taifead go héasca. Is mór an cuidiú grianghraf a bheith leis an taifead le haghaidh bailíochtaithe ag céim níos déanaí. Mura féidir liom speiceas a aithint ar an láthair, tógann mé grianghraf ar mo ghuthán agus déanaim an t-aitheantas a sheiceáil i gcuid de na leabhair atá agam sa bhaile. Má táim cinnte go bhfuil an t-aitheantas ceart agam, cuirim an taifead isteach níos déanaí ag baint úsáide as an ríomhaire glúine. Níl le déanamh agam ach a bheith cúramach go gcuirim isteach suíomh cruinn an radhairc ag baint úsáide as an mbrabhsálaí léarscáile.
Baineann an chuid is mó de mo ghníomhaíocht thaifeadta le breathnuithe fánacha spéisiúla a thabhairt faoi deara le linn mo shiúlóide. Déantar an taifeadadh níos córasaí a dhéanaim trí na cláir mhonatóireachta struchtúrtha. Mar sin féin, le himeacht ama is féidir go leor sonraí a ghiniúint gan mórán dua.
Bealach áisiúil is ea an Tairseach Eolaíochta Saoránach dom mo ghníomhaíocht thaifeadta le cúpla seachtain anuas a fheiceáil.
Níl le déanamh agam ach cliceáil ar an táb ‘Féach ar Mo Thaifid’ agus mo sheoladh ríomhphoist a chur isteach. Is féidir liom mo ghnáthbhealach a shamhlú beagnach ó dháileadh na dtaifead atá le feiceáil sa bhrabhsálaí léarscáile atá ar fáil sa rannán seo. Níor shíl mé go raibh mórán taifeadta á dhéanamh agam ach léiríonn an léarscáil go dtiomsaíonn fiú cúpla breathnóireacht in aghaidh an lae go tapa le himeacht ama.
Ligeann an Tairseach dom m'iarrachtaí taifeadta a sheiceáil ó thús 2020 agus is féidir liom é seo a chur i gcomparáid le blianta eile. Is é mo mhothú ná go raibh mé i bhfad níos gníomhaí ag taifeadadh bithéagsúlachta i mbliana. Léiríonn na figiúirí a mhalairt. Chuir mé 762 taifead isteach le linn chéad cheithre mhí de 2020, ach chuir mé 852 isteach don tréimhse chéanna in 2019.
Léiríonn na cairteacha gur thug mé aird níos mó ar thaifeadadh féileacán i mbliana, ach anuraidh rinne mé cuid mhaith taifeadta ar éin agus ar phlandaí go luath sa bhliain. Is léiriú é seo ar an ról nua a fuair mé le freagracht as taifeadadh féileacán agus as scéimeanna monatóireachta ar fhéileacáin an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta, agus ar ndóigh, an aimsir álainn a bhí againn ó thosaigh an dianghlas.
Gné eile de Thairseach Eolaíochta Saoránach na hÉireann a thaitníonn go mór liom ná go dtugann sé tábla dom de na taifid go léir a chuir mé isteach, eagraithe go croineolaíoch ón gceann is déanaí go dtí an ceann is sine, agus ligeann sé dom na grianghraif agus aon eolas bainteach eile a chuir mé isteach leis an taifead a fheiceáil. Le himeacht ama fásann sé seo ina thaifead an-chuimsitheach agus an-mhionsonraithe de mo ghníomhaíocht thaifeadta phearsanta. Ag céim ar bith is féidir liom na taifid go léir a íoslódáil go huathoibríoch mar chomhad .csv, ionas go mbeidh rochtain iomlán agam orthu. Is córas bainistíochta taifead pearsantaithe domsa é i ndáiríre, a ligeann dom mo chuid breathnuithe a dhigitiú go héasca ar bhonn leanúnach. Má tá luach ag na taifid seo do dhuine éigin eile freisin, tá sé sin go hiontach, tá siad ann le húsáid.
Is caitheamh aimsire pearsanta domsa é an taifeadadh, ach is maith a fhios a bheith agam gur cuid de líonra taifeadóirí ar fud na tíre mé atá ag doiciméadú na bithéagsúlachta a aimsíonn siad ina gceantar féin freisin.
Roghnaigh mé a bheith mar chuid den ‘Sraith Taifeadóirí’ áit ar féidir liom m'iarrachtaí taifeadta a chur i gcomparáid le hiarrachtaí daoine eile. Tá 1,270 comhthaifeadóir ag glacadh páirte sa tsraith, agus leis an 191 speiceas difriúil a thaifead mé ó thús 2020, feicim go bhfuilim sa 17ú háit sa rangú. Ag baint úsáide as an bhfeidhm ‘Déan comparáid idir Blianta’ seiceálaim an córas féachaint conas a chuir sé seo i gcomparáid le m'iarrachtaí taifeadta ó bhlianta roimhe seo; ba é 2019 an bhliain a thaifead mé na speicis is mó le comhaireamh deiridh de 471 speiceas. Ní dócha go sroichfidh mé gar don uimhir seo in 2020 mar gheall ar na srianta taistil go léir atá i bhfeidhm. Léiríonn an ‘Sraith Chontae’ gur ó chontaetha Bhaile Átha Cliath, Chorcaí agus na Gaillimhe a cuireadh an líon is mó taifead isteach ó thús 2020, rud a léiríonn go bhfuil neart deiseanna taifeadta i gceantair uirbeacha chomh maith le ceantair thuaithe.
Léiríonn ‘Staitisticí Speicis’ líon na dtaifead de na speicis éagsúla a cuireadh isteach ar an tairseach. Cheana féin i mbliana cuireadh níos mó ná 800 breathnóireacht ar an bpéacóg isteach, ar ráta taifeadta ollmhór é chomh luath sin sa séasúr. Is ábhar sásaimh é a thabhairt faoi deara gurb iad an phéacóg, an babhsal buí agus an ruán beag na trí speiceas is minice a taifeadadh go dtí seo i mbliana, rud a léiríonn an cion ollmhór atá á dhéanamh ag taifeadóirí do thionscadal Atlas na bhFéileacán 2021 atá ar siúl.
Ag baint úsáide as Léarscáileanna Bithéagsúlachta (URL: https://maps.biodiversityireland.ie/) d'íoslódáil mé liosta de na taifid do Bhaile an Driseáin, an baile fearainn ina bhfuil cónaí orm, féachaint cad atá ar eolas faoi bhithéagsúlacht an bhaile fearainn. Taifeadadh 338 speiceas san iomlán don bhaile fearainn, rud atá níos mó ná mar a bhí súil agam leis. Léiríonn sé go raibh leibhéal maith taifeadta mionsonraithe ann do thírdhreach atá feirmeoireachta go dian go maith. Feicim gur taifeadadh 12 speiceas sa bhaile fearainn a bhfuil an chlib 'Ionrach' orthu, agus iad siúd is measa dar liom ar a laghad ná an liathiora agus an minc. Ar an dea-uair, níl aon taifead ar an Ghlúineach Bhiorach scanrúil! Tugaim faoi deara freisin go bhfuil taifid ar dhá speiceas caonaigh atá i mBaol agus dhá speiceas moileasc neamh-mhuirí atá Faoi Bhagairt a ndíothaithe. Tá an-áthas orm a fheiceáil gur chuir mé taifid isteach ar dhá speiceas éan, an Scréachóg Reilige agus an Gealbhán Buí, atá ar an Liosta Dearg (áthas, is é sin, iad a bheith taifeadta agam seachas iad a bheith ar an Liosta Dearg!).
Ceann de na buntáistí a bhaineann le doiciméadú a dhéanamh ar a bhfeiceann tú i do cheantar féin agus taifead a choinneáil ar na breathnuithe seo ná nach mbíonn a fhios agat go deo cén tábhacht a d'fhéadfadh a bheith le do chuid taifead amach anseo. Mar shampla, nuair a tháinig mé go Baile an Driseáin den chéad uair thart ar 20 bliain ó shin thaifead mé donn an bhalla ag scíth ar limistéar talún lom i gceann de na páirceanna. Ag breathnú siar ar na taifid anois feicim go bhfuil donn an bhalla imithe as an gceantar agus go bhfuil sé thar a bheith tearc anois, murab ionann agus imithe in éag, do Chontae Chill Chainnigh ar fad. Ba bheag a bhí a fhios agam agus mé ag tabhairt an chréatúir seo faoi deara ag bascadh faoin ngrian ar an 20 Lúnasa 2000 go rachadh sé isteach sa bhunachar sonraí mar cheann de na cinn dheireanacha dá chineál do Chill Chainnigh. Is cuimhin liom freisin an sceitimíní a bhain le mo chéad choma a thaifeadadh in 2015 agus ba bheag a bhí a fhios agam ag an am go mbeadh an speiceas seo ina ghné rialta d'fhána an cheantair thar thréimhse chomh gearr sin.
Is minic a fhiafraíonn daoine díom cén fáth a ndéanaim an oiread sin taifeadta ar an mbithéagsúlacht?
Bhuel, tá an freagra simplí; baineann mé taitneamh as.
Agus baineann mé taitneamh as súil ghéar a choinneáil ar an mbithéagsúlacht timpeall orm. Is cuma cá bhfuil mé, coinním mo shúile ar oscailt don bhithéagsúlacht atá thart orm, agus tá sé de nós agam taifead a dhéanamh ar a bhfeicim. Tá a fhios agam nach bhfuil an cineál seo taifeadta fánach chomh luachmhar leis an obair shuirbhéireachta chórasach a dhéanaim, ar nós Scéim Monatóireachta Féileacán na hÉireann, Suirbhé Éan Tuaithe nó Monatóireacht Sciathán Leathair ó Ghluaisteán, ach ní chiallaíonn sé sin nach bhfuil sé tábhachtach. Déanann saineolaí na taifid fánacha go léir a chuirim isteach ar an Tairseach Eolaíochta Saoránach a bhailíochtú, agus má ghlactar leo cuirtear leis an mBunachar Sonraí Bithéagsúlachta Náisiúnta iad ansin agus cuirtear ar fáil iad trí Léarscáileanna Bithéagsúlachta, tairseach sonraí agus mapála an Ionaid Sonraí. Ciallaíonn sé seo go bhfuil mo thaifid go léir ar fáil saor in aisce d'aon duine le breathnú orthu, agus má tá cinneadh le déanamh a d'fhéadfadh tionchar a bheith aige ar bhithéagsúlacht ceantair, tá an fhaisnéis seo ar fáil saor in aisce chun eolas a thabhairt do na cinntí sin. Is é seo a chuireann Tairseach Eolaíochta Saoránach na hÉireann go mór chun tosaigh ar chórais taifeadta ar líne eile. Níl san fhoirm iontrála taifead ach barr an chnoic oighir do bhonneagar agus líonra mór bithfhaisnéisíochta a thacaíonn le bainistíocht sonraí agus faisnéise do riachtanais na hÉireann. Is fiú aon rannchuidiú beag is féidir liom a dhéanamh le tógáil an bhunachair eolais maidir le cén speiceas a tharlaíonn cá háit, agus a ligeann do na sonraí seo dul isteach i bpíblíne faisnéise atá de dhíth ar chleachtóirí na hÉireann chun bonn eolais a chur faoi chinnteoireacht maidir le caomhnú laistigh d'Éirinn agus í a fheabhsú.
