Bíonn ról tábhachtach ag plandaí neamhdhúchasacha (ar a dtugtar plandaí coimhthíocha freisin) i ngeilleagair na hÉireann agus Thuaisceart Éireann. Agus iad tugtha isteach le haghaidh garraíodóireachta, tírdhreachtaithe, gairneoireachta agus talmhaíochta, cuireann go leor de na speicis seo buntáistí suntasacha ar fáil. Cé nach gcothaíonn formhór na bplandaí neamhdhúchasacha fadhbanna ar bith, tá cion beag díobh tar éis bunú sa nádúr agus éirí ionrach. Is féidir leis na plandaí seo scaipeadh go tapa, an lámh in uachtar a fháil ar speicis dhúchasacha, cur isteach ar ghnáthóga agus bithéagsúlacht a laghdú. Mar shampla, tugadh Róslann, ceann de na speicis ionracha is mó a dhéanann damáiste, isteach mar phlanda ornáideach i ngairdíní na hÉireann san 18ú haois. Tá sé forleathan anois ar fud oileán na hÉireann, áit a bhfaigheann sé an lámh in uachtar ar speicis dhúchasacha agus a chruthaíonn riosca suntasach do shláinte ár gcoillte. Ar an drochuair, méadaíonn an tAthrú Aeráide an poitéinseal go n-éireoidh níos mó plandaí gairdín ionrach agus go mbunóidh siad sa nádúr, ag bagairt ar speicis nó ar ghnáthóga dúchasacha. Trí phlandaí neamh-ionracha a roghnú do do ghairdín nó do do pháirc, is féidir leat cabhrú lenár bhfiadhúlra luachmhar agus lenár ngnáthóga nádúrtha a chosaint. Cabhraíonn an treoir nua 68 leathanach seo le garraíodóirí agus le tírdhreachtóirí an méid sin díreach a dhéanamh.
Arna fhorbairt ag an Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta le maoiniú ón tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra, Gníomhaireacht Chomhshaoil Thuaisceart Éireann agus an Tionscnamh Oileán Roinnte, tá sé mar aidhm ag ‘Plandaí neamh-ionracha a roghnú d’oileán na hÉireann’ cabhrú le garraíodóirí agus le tírdhreachtóirí dochar don chomhshaol a sheachaint. Tá 15 roinn sa treoir, a scríobh an Dr Edwina Cole agus an Dr Noeleen Smyth, a chuimsíonn úsáidí éagsúla plandaí, lena n-áirítear fálú, clúdach talún agus locháin. Leagann gach roinn béim ar phlandaí ionracha ar cheart iad a sheachaint agus soláthraíonn sí roghanna eile iomadúla nach léiríonn aon chomharthaí ionrachais d’oileán na hÉireann nó in áit ar bith eile san Eoraip faoi láthair. Áirítear ar na roghanna malartacha plandaí ornáideacha agus dúchasacha araon, agus cuireann formhór acu an buntáiste breise ar fáil go bhfuil siad neamhdhíobhálach don fhiadhúlra trí bhia agus foscadh a sholáthar do phailneoirí agus d’éin.
Dúirt Kate Moore, Oifigeach Rannpháirtíochta Speiceas Ionrach ag an Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta: “Tá an-áthas orm an acmhainn luachmhar seo do gharraíodóirí a roinnt. Cibé an bhfuil tú ag iarraidh fál nó bleibíní a phlandáil nó plandaí a chur le locháin. Tá neart roghanna iontacha ann le roghnú astu. Trí phlandaí neamh-ionracha a roghnú do do ghairdín, is féidir leat cabhrú lenár bhfiadhúlra luachmhar agus lenár ngnáthóga nádúrtha a chosaint.”
Dúirt an Dr Noeleen Smyth, Stiúrthóir Ghairdíní Luibheolaíochta Náisiúnta na hÉireann: “Ba mhór an pléisiúr é oibriú leis an Dr Edwina Cole agus leis an bhFoireann Speiceas Ionrach, Kate Moore agus John Kelly, san Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta. Tá na plandaí a roghnaigh muid sa treoir á saothrú le blianta fada sa bhaile agus thar lear agus ní léiríonn siad aon chomharthaí ionrachais. Tugaimid aird freisin ar speicis atá rialáilte mar speicis ionracha in éineacht leo siúd ar thugamar faoi deara go bhfuil siad ag éirí fiáin agus ag scaipeadh in Éirinn. Molaimid gan iad seo a úsáid inár ngairdíní agus inár dtírdhreacha feasta. Dá mbeadh an deis againn an clog a chasadh ar ais agus Rhododendron ponticum agus a hibridí a bhaint dár dtírdhreach sular ghlac siad seilbh ar ghnáthóga ar fud oileán na hÉireann bheadh áthas orainn agus shábhálfaimis na milliúin in iarrachtaí bainistíochta. Cabhróidh an treoir seo lenár bplandú gairdín agus tírdhreacha a threorú ionas nach mbeidh muid sa chás céanna le speicis ghairdín eile a fheicimid ag éirí fiáin sa dúlra amhail Labhras silíní, Crotal balla, agus Coinnle corra Spáinneacha. Is féidir linn go léir cosc a chur ar na speicis seo éirí forleathan ar fud oileán na hÉireann.”
D'fhoilsigh an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta an treoir saor in aisce seo le maoiniú ón tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra, Gníomhaireacht Chomhshaoil Thuaisceart Éireann agus an Tionscnamh Oileán Roinnte.
Chun ‘Plandaí neamh-ionracha a roghnú d’oileán na hÉireann’ a íoslódáil, tabhair cuairt ar: https://invasives.ie/alternativeplants/
NÓTAÍ DON EAGARTHÓIR:
Tionchair na Rósleinne
- Plúchadh agus Scáthú Gnáthóige: Fásann tiubhóga aibí suas le hocht méadar ar airde, ag cur bac ar sholas na gréine urlár na foraoise a bhaint amach agus ag cur cosc ar athghiniúint crann dúchasach, raithneacha, agus fásra urláir.
- Aigéadú Ithreach: Díscaoileann a bhruscar duilleog go mall agus ardaíonn sé aigéadacht na hithreach, rud a fhágann go bhfuil an micrea-thimpeallacht naimhdeach do phlandaí dúchasacha.
- Tocsainí Ailileapatacha: Scaoileann fréamhacha agus duilleoga comhdhúile ceimiceacha a chuireann bac ar phéacadh síolta agus ar fhás speiceas plandaí comharsanacha.
- Cailleadh Fána Dúchasaigh: Díláithríonn seastáin dhlútha éin, inveirteabraigh agus mamaigh dhúchasacha a bhraitheann ar choillearnacha dúchasacha.
- Taiscumar Pataiginí: Feidhmíonn an planda mar óstach agus mar veicteoir do Phytophthora ramorum, pataigin mhúnla uisce millteach a chruthaíonn Bás Tobann Darach agus a mharaíonn speicis luachmhara crann.
- Dochar Uisceach: Déanann córais fhréamhacha thiubha agus ceannbhrat dlúth díghrádú ar shrutháin, aibhneacha, agus gnáthóga portaigh bogaigh, ag déanamh dochair do phobail iasc agus inveirteabrach uisceach.
TEAGMHÁIL:
Tá agallaimh ar fáil le Kate Moore, Oifigeach Rannpháirtíochta Speiceas Ionrach, Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta
SPEICIS IONRACHA
Tá speicis ionracha ar cheann de na bagairtí is mó ar ár mbithéagsúlacht agus ar ár ngnáthóga.
Is speicis iad speicis ionracha a thugtar isteach agus/nó a scaiptear trí ghníomh daonna lasmuigh dá ndáileadh nádúrtha. Cuireann siad éagsúlacht bhitheolaíoch, slándáil bia, agus sláinte agus folláine an duine i mbaol.
Maidir leis an Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta
Oibríonn an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta chun a chinntiú go n-aithnítear luach na bithéagsúlachta don tsochaí agus d'fholláine an duine. Déanaimid sonraí agus faisnéis ar bhithéagsúlacht na hÉireann a dhéanamh níos inrochtana chun a caomhnú agus a hathchóiriú a thuiscint agus a threorú níos fearr. Bainistíonn an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta cláir oibre agus pleananna téamacha chun tacú le cur i bhfeidhm gnéithe de bheartas bithéagsúlachta. Tá ceann de na príomhchláir oibre bunaithe ar speicis ionracha. Is Cuideachta faoi Theorainn Ráthaíochta a bhfuil stádas Carthanachta aici é an tIonad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta.
Chun tuilleadh a fháil amach faoinár gcuid oibre, tabhair cuairt ar:
Speicis Ionracha in Éirinn: invasives.ie
Tuaisceart Éireann: invasivespeciesni.co.uk
Ionad Náisiúnta Sonraí Bithéagsúlacta: biodiversityireland.ie
