Scéim Monatóireachta Bumbóg

Is iad bumbóga na pailneoirí fiáine is tábhachtaí in Éirinn. Trí mhonatóireacht a dhéanamh ar ár ndaonraí bumbóg, is féidir linn speicis atá i gcruachás a aithint agus comharthaí luathrabhaidh a bhrath faoi bhagairt ghinearálta do bheacha fiáine agus do sheirbhísí pailnithe na hÉireann.

Is scéim monatóireachta eolaíochta saoránaí í Scéim Monatóireachta Bumbóg Uile-Éireann, agus mar sin is uirlis iontach í do dhaoine aonair, do ghrúpaí pobail agus do bhainisteoirí gairmiúla talún chun athrú ar a mbithéagsúlacht áitiúil a thomhas. Soláthraíonn an taifeadadh leanúnach ar phobail bhumbóg méadracht íogair ar féidir athruithe ar thalamhúsáid agus a dtionchar ar ár mbithéagsúlacht a mhonatóireacht ina coinne. Tá sí thar a bheith luachmhar chun tionchar na n-athruithe bainistíochta a dhéantar faoin bPlean Pailneoirí Uile-Éireann a thomhas.

Tá 21 speiceas éagsúil bumbóige in Éirinn. In 2006, fuarthas amach ar Liosta Dearg Bheacha na hÉireann go bhfuil ceithre speiceas i mbaol (Bombus barbutellus, B. distinguendus, B. rupestris & B. sylvarum) agus go bhfuil dhá speiceas i mbaol a ndíothaithe (B. campestris & B. ruderarius). Tá trí speiceas eile 'i gCóngar a Bheith i mBaol' (B. bohemicus, B. lapidarius & B. muscorum).

Tá Scéim Monatóireachta Bumbóg Uile-Éireann ag rianú athruithe ar dhaonraí bumbóg ó 2012 i leith. Díorthaítear an t-innéacs ilspeiceas ó shonraí ar dhaonraí an 8 speiceas is coitianta. Is é an treocht fhoriomlán reatha ó 2012-2025 ná meath 2.7% bliain ar bhliain, ach dealraíonn sé go bhfuil sé seo tar éis cobhsú le cúig bliana anuas.

Is iad treochtaí na speiceas aonair na torthaí is mó a chuireann imní orainn i gcónaí. Léiríonn na hanailísí reatha go bhfuil meath ag teacht ar níos mó ná leath dár mbumbóga is coitianta. Tá an Chardóir Mhór (Bombus muscorum) fós ag meath go mór ar fud an oileáin. Tá meath measartha ag teacht ar an gCardóir Choiteann (Bombus pascuorum), ar an mBumbóg Bhealbhán (Bombus lucorum agg.), ar an mBumbóg Earr-Rua (Bombus lapidarius) agus ar an mBumbóg Luath (Bombus pratorum). Tá an Bhumbóg Charrach (Bombus terrestris) agus Bumbóg an Ghairdín (Bombus hortorum) cobhsaí. Níl stádas Bhumbóg an Fhraoigh (Bombus jonellus) cinnte fós.

Chun páirt a ghlacadh sa scéim seo ní mór bealach siúil seasta (trasghearradh) idir 1 km agus 2 km ar fhad a bhunú a ndéantar monatóireacht air uair sa mhí ó Mhárta go Deireadh Fómhair (8 n-uaire sa bhliain). Ba chóir an bealach a bhunú gar don áit a bhfuil cónaí ort nó ina n-oibríonn tú ionas go mbeidh sé áisiúil duit na comhairimh a chur i gcrích nuair a bheidh an aimsir oiriúnach. Ba chóir an trasghearradh a roinnt ina 5-15 rannóg níos lú chun aonaid shamplacha a chruthú. Déantar líon na mbumbóg a fheictear laistigh de 2.5 m ar gach taobh díot féin agus 5 m os do chomhair ('bosca' taifeadta 5 m3) a chomhaireamh do gach rannóg. Ba chóir comhairimh a chur i gcrích idir 11:00 agus 17:00, nuair a bhíonn an teocht ar a laghad 13°C agus le linn coinníollacha aimsire maithe.

Uaireanta, d’fhéadfá do bhealach a shiúl agus gan aon bhumbóga a fheiceáil. Tarlaíonn sé seo níos minice ag tús agus ag deireadh an tséasúir. Tá sé an-tábhachtach fós na siúlóidí ‘líon iomlán nialasach’ seo a logáil.

Is gá tiomantas ama a thabhairt chun páirt a ghlacadh sa scéim seo, ach trí pháirt a ghlacadh, cabhróidh tú le sonraí ardchaighdeáin a ghiniúint faoi bhumbóga na hÉireann.

Bíonn níos mó oibrithe deonacha de dhíth orainn i gcónaí. Tá fáilte an-mhór roimh thosaitheoirí páirt a ghlacadh sa scéim, ach is gá am a chaitheamh ag foghlaim conas na speicis éagsúla bumbóg a aithint. Feicfidh formhór na ndaoine thart ar 7 speiceas éagsúla ar a siúlóid.

Má tá suim agat ann, molaimid duit ar dtús ár gcúrsa ar líne maidir le bumbóga a aithint a dhéanamh. Míníonn sé seo níos mionsonraithe freisin conas a oibríonn an scéim mhonatóireachta.

Má tá suim agat fós triail a bhaint as an scéim, téigh i dteagmháil go díreach ionas gur féidir tú a chur leis an liosta postála míosúil chun comhairle a fháil faoi cad ba cheart a bheith ag faire amach dó gach mí: ufitzpatrick@biodiversityireland.ie

Is féidir leat dul isteach sa scéim ag am ar bith i rith an tséasúir.