10 mBealach chun Cabhrú leis an mBithéagsúlacht

Tá tábhacht ollmhór ag baint le tailte fliucha don bhithéagsúlacht, go háirithe in Éirinn áit a bhfuil aeráid chomh tais sin againn. Braitheann an-chuid speiceas ar thailte fliucha do chuid dá saolré nó dá saolré ar fad. Brisear plandaí marbha síos in uisce, agus cuireann sé seo foinse shaibhir bia ar fáil d'fheithidí beaga uisceacha agus do speicis eile tailte fliucha. Déanann éisc, amfaibiaigh, éin agus mamaigh creach orthu seo ar a seal, agus mar sin is cuid ríthábhachtach iad den eangach bhia in aon éiceachóras. Déanfaidh feithidí uisceacha lochán nó talamh fliuch nua-chruthaithe a thalú láithreach, agus le himeacht aimsire tiocfaidh forbairt air seo chun feidhmiú mar thaiscumar áitiúil d'éagsúlacht bhitheolaíoch. (Bíonn tailte fliucha de mhéid ar bith go maith don bhithéagsúlacht. Grianghraf: Liam Lysaght).

Bíonn féara ionsaitheach agus sáróidh siad bláthanna fiáine i dtalamh torthúil. Más feirmeoir capall thú tá a fhios agat é seo agus spreagann tú an meascán den dá cheann. Do dhaoine eile, áit ar féidir limistéir bheaga talún a thógáil as táirgeacht ba chóir iad a fhágáil gan leasú chun fás bláthanna fiáine a mhéadú. Cuireann bláthanna fiáine bia ar fáil dár bpailneoirí agus d'fheithidí eile, lena n-áirítear iad siúd a choinníonn lotnaidí barr faoi smacht. Beidh éin agus mamaigh ag ithe thorthaí agus shíolta na mbláthanna fiáine chomh maith leis na feithidí a gcothaíonn siad (Urach bhallach ag fás go flúirseach i ngort neamhleasaithe. Grianghraf: Liam Lysaght).

Is bealach iontach é crainn agus crainn fhasaigh dhúchasacha a chur chun tacú leis an mbithéagsúlacht. Is féidir le crainn bhláthacha a bheith thar a bheith tábhachtach do phailneoirí san earrach toisc go mbláthaíonn go leor cineálacha go luath, nuair nach mbíonn mórán eile faoi bhláth chun bia a sholáthar. Cuirfidh na cinn a bhfuil caora nó síolta orthu bia ar fáil d'éin agus do mhamaigh san fhómhar freisin. I measc na gcrann agus na gcrann fásaigh maith le cur tá Coll, Saileach, Sceach Gheal, Silín Fiáin, Fionncholl, Caor Chon, Trom. Tá sé tábhachtach go bhfaighidh tú stoc a fhástar go háitiúil ionas go mbeidh sé ar aon dul lenár n-aeráid agus leis an gcuid eile dár bhfiadhúlra. (Bumbóga ag baint taitnimh as saileach a bhláthaíonn go luath. Grianghraf: Tomas Cuffe)

Mar gheall ar mheascán de thionchair aeráide agus thopagrafacha, bhíodh cuid de na samplaí is fearr de phortach ard san Eoraip, agus b'fhéidir ar domhan, le fáil in Éirinn. Tá bithéagsúlacht uathúil ag na gnéithe an-speisialaithe seo a bhfuil luach caomhnaithe thar na bearta ag baint léi. Fós féin, mar gheall ar dhraenáil agus shaothrú na bportach ard, tá níos lú ná 10% den 308,742ha de phortaigh arda a shín trasna lár na hÉireann tráth, a bhfuil luach caomhnaithe ag baint leis anois. In ainneoin an tábhacht a bhaineann leis an oidhreacht seo, tá portaigh arda fós á scriosadh. Chuirfeadh stop láithreach a chur le baint ar an 10% eile de phortaigh arda a bhfuil luach caomhnaithe ag baint leo go mór le caomhnú éagsúlacht bhitheolaíoch na hÉireann (Tá portaigh arda ar cheann de na gnáthóga is uathúla in Éirinn. Grianghraf: Liam Lysaght).

Ní áibhéil ar bith é a rá gurb é an Caisearbhán an planda bia is tábhachtaí dár bhfeithidí san earrach. Dá mbeadh níos mó Caisearbhán in Éirinn bheadh níos mó pailneoirí againn. Tá a fhios againn go bhfuil sé ríthábhachtach dár mbeacha agus d'fheithidí luath-eitilte eile cosúil le féileacáin ó lár mhí an Mhárta go dtí lár mhí na Bealtaine. Tar éis don phlanda bláthú a chríochnú, táirgeann sé síol a thaitníonn go mór le héin ar nós an Ghlasáin Dara agus an Lasair Choille. Is bia iad duilleoga an phlanda freisin do líon larbhaí leamhan, lena n-áirítear an leamhan álainn tíograch gairdín. Níos mó Caisearbhán = níos mó bithéagsúlachta! (Ní féidir an iomarca béime a chur ar thábhacht na gcaisearbhán san earrach. Grianghraf: Liam Lysaght).

I limistéir arúil, is acmhainn ríthábhachtach é an banc síolta atá ar fáil i ngortanna coinnligh gheimhridh d'éin a itheann síolta chun cabhrú leo na míonna gann sa gheimhreadh a chur díobh. Sa chás go gcoinnítear coinnleach, aimsíonn éin grán doirte agus síolta ó fhiailí leathan-duilleacha le hithe, rud a chiallaíonn go mbíonn siad i ndea-bhail ag teacht isteach sa séasúr pórúcháin (Cuireann coinnleach geimhridh bia ar fáil d'éin sa gheimhreadh. Grianghraf: Liam Lysaght).

D'iarr go leor fear céile ar fud na hÉireann é seo i scríbhinn orainn! Breathnaíonn féar a ghearrtar go rialta néata ach is fásach glas é don bhithéagsúlacht. Má ghearrtar é chomh minic sin ligeann sé do bhláthanna fiáine fás agus bia tábhachtach a chur ar fáil dár bhfeithidí, go háirithe pailneoirí. Sainaithin roinnt limistéar nach dtosaíonn tú ag gearradh iontu go dtí tar éis an 15 Aibreán agus ansin déan é a ghearradh ar uainíocht 6 seachtaine. Má fhágtar gan ghearradh go dtí lár mhí Aibreáin, ligtear do Chaisearbháin bláthú ach gan síol a chur. Má dhéantar é a ghearradh ag deireadh mhí na Bealtaine agus gan é a ghearradh arís go dtí lár go deireadh mhí Iúil, méadófar fás bláthanna fiáine tábhachtacha ar nós Seamair, Duán na Coille, Léine Mhuire agus Crobh Éin. (Is féidir cuma mhaith a bheith ar réimeas gearrtha atá fabhrach don bhithéagsúlacht freisin. Grianghraf: Liam Scott).

Soláthraíonn coinneáil fálta sceach conairí ríthábhachtacha don bhithéagsúlacht ar fud ár dtuaithe, agus go háirithe i dtírdhreacha feirmeoireachta. Cuireann fálta sceach bia agus limistéir neadaithe ar fáil d'fheithidí, d'éin agus do mhamaigh. Cuireann fálta sceach bláthacha ina bhfuil Saileach, Draighean agus Sceach Gheal bia ríthábhachtach ar fáil do bheacha san earrach agus d'éin agus do mhamaigh san fhómhar. Níor cheart fálta sceach a ghearradh ach gach trí bliana chun bláthú a spreagadh. Níor cheart bunanna fálta sceach a spraeáil chun ligean do bhláthanna fiáine fás agus áiteanna a chur ar fáil d'fheithidí le neadú. Soláthraíonn paistí scrobarnaí acmhainní atá chomh tábhachtach céanna don bhithéagsúlacht laistigh den tírdhreach feirmeoireachta agus mar sin ba chóir iad seo a choinneáil. (Tírdhreach Chill Chainnigh de fhálta sceach agus de scrobarnach. Grianghraf Liam Lysaght)

Tá goirt fhliucha, goirt drochdhraenáilte nó goirt neamhleasaithe a bhíonn faoi uisce go tréimhsiúil ag éirí níos teirce in Éirinn, ach tá luach ollmhór ag baint leo don bhithéagsúlacht. Go ginearálta, tacaíonn féarach fliuch le pobal plandaí éagsúil agus speisialaithe, agus le pobail thábhachtacha feithidí. Mar thoradh ar an laghdú ar fhéarach fliuch tháinig laghdú suntasach ar éin chladaigh phórúcháin freisin, go háirithe an Crotach agus an Ladhrán Trá. Dá bharr sin tá luach mór caomhnaithe ag baint leis na limistéir atá fágtha d'fhéarach fliuch, agus mar sin níor cheart iad a dhraenáil (Féarach fliuch saibhir ó thaobh speiceas de. Grianghraf: Liam Lysaght).